الشيخ رسول جعفريان
18
حيات فكرى و سياسى امامان شيعه ( ع ) ( فارسي )
( رجال النجاشى ، ص 258 ) كتاب المغازى از احمد بن محمد بن خالد برقى ( نجاشى ، ص 76 ) المنبئ عن زهد النبى صلّى اللّه عليه و آله از ابو محمد جعفر بن احمد بن على قمى ابن الرازى . ابن طاووس در چندين اثر خود از اين كتاب نقل كرده است . « 1 » كتاب اسماء رسول الله صلّى اللّه عليه و آله ، از حسن بن خرزاد ( نجاشى ، ص 44 ) سيرهء نبوى بعدها نيز مورد توجه جامعهء علمى شيعه بود . اما اين توجه تنها در زمينهء آگاهى از آن ، آن هم بيشتر در مسير مباحث كلامى مورد نظر شيعه بود . ابن ابى الحديد مىنويسد : در سال 608 نزد محمد بن معد علوى فقيه مذهب شيعه رفتم كه منزلش در درب الدواب بغداد بود . شخصى نزد او مغازى واقدى مىخواند . رسيد به نقلى از واقدى كه با كلمهء فلان و فلان اشاره به كسى كرده بود كه جنگ احد از صحنهء مىگريختند . محمد بن معد به من گفت : مقصود أبو بكر و عمر است . من انكار كردم و او گفت : در ميان صحابه كسى نيست كه چنان موقعيتى داشته باشد كه لازم باشد نامش را نياورده و كلمهء فلان بجايش بگذارند . من باز نپذيرفتم اما احساس كردم كه از من سخت رنجيده است . « 2 » كتابهاى قصص الانبياء كار در زمينه تاريخ الانبياء با عنوان كتاب المبتدأ در آثار تاريخى مسلمانان انجام شده است . اين اصطلاح شامل تاريخ بشر از ابتدا تا قبل از آخرين پيامبر الهى مىشود . در اين زمينه ، بخش كتاب المبتدأ و المبعث و المغازى ابان بن عثمان احمر كه موارد آن را در مقدمه كتاب المبعث و المغازى وى آوردهايم ، نشان مىدهد كه در ميان شيعيان رسمى بر نگارش اين قبيل اخبار بوده است . البته همان اثر نيز حاوى اخبارى است كه برخى از منابع اسرائيلى است و طبعا غير قابل اعتبار . در ميان منابع شيعى بخش تاريخ انبياء به طور پراكنده به صورتى بسيار گسترده آمده است . علامهء مجلسى مجموعهء اين اخبار را در مجلد يازدهم تا چهاردهم بحار آورده است . عمدهء آنها در آثار صدوق ، تفسير على بن ابراهيم قمى ، تفسير عياشى ، تفسير مجمع البيان و نظاير آنهاست و همانگونه كه گفته شد در اين قبيل آثار ، اخبار اهل سنت كه بر گرفته از كسانى چون كعب الاحبار ، عبد الله بن سلام و بويژه وهب بن منبه است فراوان آمده است . ابن طاووس از كتابى با نام قصص الانبياء كه آن را از محمد بن خالد بن عبد الرحمن برقى دانسته مطلبى در فرج
--> ( 1 ) . كتابخانهء ابن طاووس ، ص 449 ، 450 ( 2 ) . شرح نهج البلاغه ، ج 15 ، صص 23 - 24